www.magtymguly.org
a member of

PORTRAITS
OF
THE GREAT
TURKMEN WRITERS


Agahan DURDYİEW


Aman KEKILOW


Annagylyç MATAJI


Ata GOWªUDOW


Berdi KERBABAYEW


Gara SEYITLIYEW


Gurbandurdi ZELILI


Hydyr DERİAEW


Magtymguly PYRAGY


Mametweli KEMINE


Mollamurt


Mollanepes


M. BAYRAM HAN


Nurmirat ARIHANOW


Seıitnazar SEİDI


Towshan ESENOWA

 

 

http://www.gunesh.org/turkmen/annasoltan_k.jpg

Annasoltan Kekilova

Gurbannazar Eziz

Kerim Gurbannepes

http://www.gunesh.org/turkmen/b_goklen.jpg

Bapba Göklen

http://www.gunesh.org/turkmen/a_shir.JPG

Akmyrat_ªir

Almaz ıazberdi

 

Visit: Magtymguly.net   for turkmen literature, books and turkmen related documents.

Visit: Magtymguly.com for all about Magtymguly Pyragy.

Use central European codes.



Türkmen edebiıaty

Türkmen edebiıaty iò gadymy edebiıatlaryò biridir. Ol özüniò taryhyny gadymy zamanlardan alyp gaıdıar. Türkmen edebiıaty bizi gadymy zamanlardan baºlap, ªu günlere çenli halkyò ıaºaıºy, durmuºy, dürli wakalara gatnaºyºy, gahrymançylyklary, pajygaly ıagdaılary, arzu-islegleri, bagtly-ºatlykly durmuºlary bilen çeper tanyº edıär. Halkyò döreden ºahyrana eserleri: “Gorkut ata”, “Oguznama” , “Kabusnama”,”Görogly” , “ºasenem-Garyp” ıaly onlarça eposdyr  dessanlar köp asyrlar mundan öòki gahrymançylykly, durmuºy, taryhy wakalary habar berıär. -z taryhyny gadym zamanlardan alyp gaıdıan edebiıatyò has ösen döwri orta asyrlardyr. Bu asyrlarda Orta Azyıada Mahmyt Kaºgary “Diwany- Lügat et-türk” , Abu Abdylla Muyzzi (1047- 1127), Omar Haııam (1048- 1122), Sanjar (1083-1157) “Seljuknama”, Hoja Ahmet İasawy (1103-1166) , Aly “Kyssaıy-İusup” (1233), Mahmyt Pälwan (1247-1326), Ahmet Burhaneddin Siwasly (1345-1398) Horezm1i “Muhabbetnama” (1353), Seıit Nesimi  (1370-1417), Alyºir  Nowaıy (1441-1501) ,Wepaıy “Rownakyl yslam” (1464) , Muhammet Fizuly (1500-1563), Muhammet Baıramhan (1505-1561). Abdyrahym Baıramhan ogly (1556-1626), Berhudar Türkmen “Ragna we Zyba” Garaja oglan (1606-1679) ıaly beıik ºahyrlar ıaºap eserleri bilen dünıä edebiıatynyò altyn hazynasyny baılaºdyrypdyrlar. Orta, asyrlaryò iò görnükli talantlarynyò biri Muhammet Baıramhandyr. Ol diòe bir ºahyr, bagºy-sazanda däl-de , Hindistanda Mongollar köºgüniò baº weziri , harby serkerde-”Han- hanan” hem bolupdyr. Baıramhanyò türki, pars, urdy dillerinde ıazan goºgulary asyrlar geçip, biziò döwrümize ıetipdir.

XVIII asyr türkmen edebiıatynyò özboluºly ösen döwrüde ıaºan görnükli, progressiw pikirli söz ussatlary: “Döwletmämmet- Azadynyò (1700-1760) “Wagzy-azat” , “Magtymguly-Pyragynyò” (1733-1783) graz'danlyk Lirikasy, Nurmuhamet-Andalybyò (1710-1770) “leıli-Mejnun”, “İusup-Züleıha” , “Oguznama” , Abdylla -žabendänin (1720 -1800) , “Gül “ Bilbil”, “žabährem” , Syıahatnama , “Åžeıdaıynyò (1730 -1800 )” , “Gül-Senuber” Mahmyt Gaıybynyò (1734-1800) , “Otuz iki tohum kyssasy” , Gurbanaly Magrupynyò (1740-1810) “Seıpelek-Medhaljemal” , “Döwletıar”, “İusup-Ahmet” , “Aly beg-Baly beg” ıaly eserleri türkmen edebiıatyny , dilini we medeniıetini biçak ösdürıär. XVIII asyr türkmen edebiıatynda agzybirlik, il-ıurdy söımek we ony goramak , bir bitewi döwlete birleºmek , mertlik , batyrlyk , wepalylyk , ar-namysly bolmak “ baº temalar  bolıar.Çeper edebiıatda milli özboluºlylyk , täze mazmunly poeziıa , realistik ugur , progressiw ideıalar has aıdyò du¿ulıar .

XIX asyrda türkmen edebiıaty döwrebap ösüº ıoluny geçıär. Bu döwrüò türkmen edebiıatynda XVIII asyrda düıbi tutulan esasy temalar, progressiw ösdürilıär , kämilleºdirilıär.

XIX asyrda özleriniò dürdäne eserleri bilen külli türkmene özüni tanadan klassyk ºahyrlar: Mämmetweli Kemine, Seıitnazar Seıdi, Gurbandurdy Zelili , Mollanepes , Annagylyç Mätäji we baºgalar ıaºapdyr. Bu talantly ºahyrlaryò durmuºy dogruçyl beıan edıän , zähmetkeºiò duıgy-dünjesini, ıürek owazyny çeper aòladıan goºgulary ıüreklere teselli berip, dilden -dile geçip gelipdir. 

XIX asyrda türkmen topragy dürli taryhy wakalaryò ºaıady bolupdyr. Muny Abdy Setdar Kazynyò “Jeònama” (Tekeleriò uruº-kyssa kitaby) poemasy tassyklaıar. “Jeònama” (1862) poemasynyò üsti bilen beıik akyldar Magtymgulynyò türkmen tirelerini birleºdirmek , bir bitewi türkmen döwwletine-ıeòilmez güıje öwürmek baradaky progressiw ideılarynyò XIX asyrda durmuºa geçip baºlandygyny açyk aòıarys.

XX asyryò baºyndaky (1900-1917) türkmen edebiıatynyò taryhyny Döwletmämmet Balgyzyl , Molladurdy , Baıram ºahyr , Körmolla, Durdy Gylyç ıaly halk arasynda giòden tanalan ºahyrlar bezeıär . Bu ºhyrlar öz eserlerini , esasan durmuºy , sosiyal deòsizlik temalarda düzüp, türkmen edebiıatyna öz goºantlaryny goºupdyrlar.

Türkmen sowet edebiıaty (1917-1990) özüniò döreıiº we ösüº baºlangyjyny beıik Okt¿abr Sosialistik rewol¿usiıasynyò ıeòºinden alıar. Onuò döre¿iº we ösüº prosesi ıurdumyzdaky sosiıalistik durmuº ajaıyp söz ussatlarynyò -ıazyjy -ºahyrlaryò: Mollamurtuò, Berdi Kerbabaıewiò Ata Gowºudowyò, Agahan Durdyıewiò, Oraz 

Täçnazarowyò, Hydyr Derıaıewiò, Nurmyrat Saryhanowyò, Ata Salyhyò, Aman Kekilowyò, Gara Seıitliıewiò, Towºan Esenowanyò, Kerim Gurbannepesowyò we baºgalarynyò döredijilik talanty bilen berk baglanyºıar. Türkmen Sowet edebiıaty geçen taryhy döwrüò içinde tema, ideıa-çeper-çilik janr taıdan has ösıär we kämilleºıär. Onuò taryhyny Beıik Oktıabr, W.İ.Lenin, partiıa, türkmen halkynyò geçen taryhy -rewolıusiıon ıoly, beıik watançylyk urºunda sowet halkynyò beıik İeòºi, parahatçylyk, halklaryò dostlygy, Sowet adamsy we onuò zähmet hem ahlak sypatlary barada ıazylan ıüzlerçe çeper, ºahyrana eserler bezeıär .

Türkmen edebiıatyny öwrenmekde onuò ençeme asyrlyk taryhyny yzarlamakda, ıüzlerçe talantlaryò döredijilik dünıäsine göz aılamakda bize ºu “Türkmen ıazyjylarynyò portretleri” diıen komplekte girıän 16 ızyjy-ºahyryò kömek berjekdigine ynanıarys.

                                                                ORAZ   İazymow 
                                                     Pedagogik ylymlaryò Kandidaty.
Text by: Elenda TIMAJ

 

Founded & designed by:
Dr. Farzad MARJANI, Civil Engineer, Ph.D.
Ankara - TURKEY

EMAIL : farzad@turkmens.com